ANKARA (Diriliş Haber Ajansı) – Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, 14 Kasım Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO) Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü dolayısıyla sosyal medya hesabından yayımladığı mesajda, kültürel mirasın korunmasının ortak bir sorumluluk olduğunu belirterek vatandaşlara kaçakçılığa karşı sessiz kalmama çağrısı yaptı. Türkiye’nin yürüttüğü kararlı çalışmalar sonucunda 2002-2026 yılları arasında yurt dışından 13 bin 574 eserin iadesi sağlanırken, yalnızca 2026 yılı içerisinde 126 kültür varlığı ülkeye kazandırıldı.
Anadolu’nun binlerce yıllık mirasını korumanın önemine dikkat çeken Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, kaçak kazıların eserleri ait oldukları bağlamdan kopardığını ve geçmişe ışık tutan bilimsel verileri geri dönülmez şekilde yok ettiğini bildirdi. İlgili kurumlarla tam eşgüdüm içinde hareket ettiklerini kaydeden Ersoy, toplumsal duyarlılığın bu mücadeledeki kritik rolüne işaret etti.
Kültürel Miras Ortak Sorumluluğumuzdur
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Nuri Ersoy, yayımladığı mesajda şu ifadelere yer verdi: “Bu toprakların binlerce yıllık bir hikayesi var. Her kültür varlığı, bu hikayenin eşsiz bir parçası. Kaçak kazılarla tahrip edilen her alan ve ait olduğu bağlamdan koparılan her eser, geçmişle kurduğumuz bağı zedeliyor ve bilimsel bilgilerin geri dönülmez biçimde kaybolmasına neden oluyor. Bu mirası korumak ve gelecek nesillere eksiksiz aktarmak için kararlılıkla çalışıyoruz. Güvenlik güçlerimiz, gümrük teşkilatımız ve adli makamlarımızla iş birliği içinde kültür varlığı kaçakçılığıyla mücadele ediyoruz. Diplomasi, bilimsel çalışmalar ve uluslararası iş birlikleriyle eserlerimizin ait oldukları topraklara dönmesini sağlıyoruz. UNESCO öncülüğünde yürütülen uluslararası çalışmalara katkı sunuyor, kültürel mirasın korunmasında ülkeler arasındaki iş birliğinin ve ortak sorumluluğun önemini her platformda vurguluyoruz. Bu mücadelenin en büyük güvencelerinden biri de vatandaşlarımızın duyarlılığıdır. Çünkü kültürel mirasımızı korumak, hepimizin ortak sorumluluğudur. 14 Kasım UNESCO Uluslararası Kültür Varlığı Kaçakçılığıyla Mücadele Günü vesilesiyle tüm vatandaşlarımızı bu sorumluluğa ortak olmaya, kaçakçılığa karşı sessiz kalmamaya ve kültürel mirasımıza sahip çıkmaya davet ediyorum.”
Kültür ve Turizm Bakanlığı verilerine göre, yasa dışı yollarla yurt dışına çıkarılan eserlerin tespiti ve iadesi amacıyla uluslararası hukuk mekanizmaları, diplomatik girişimler ve bilimsel araştırmalar eş zamanlı yürütülüyor. Bu kapsamda 2002-2026 döneminde 13 bin 574 kültür varlığı Türkiye’ye getirilirken, 2026 yılında iadesi sağlanan eser sayısı 126 olarak kayıtlara geçti.
Teknoloji ve Diplomasi İle Eserler Geri Dönüyor
Son dönemde yürütülen uluslararası iş birlikleri neticesinde Amerika Birleşik Devletleri makamlarıyla gerçekleştirilen temaslar sonucunda 100 kültür varlığı Türkiye’ye iade edildi. İstanbul Arkeoloji Müzelerinde düzenlenen programla kamuoyuna tanıtılan bu eserler arasında Tokat Horoztepe kökenli 40 Erken Tunç Çağı eseri, Burdur Düver kökenli 44 Arkaik Dönem eseri ile Aphrodisias antik kentinden kaçırılan bir portre yer aldı. Eserlerin ülkeye dönüş sürecinde arşiv belgeleri, bilimsel incelemeler ve uluslararası adli yardımlaşma belirleyici oldu.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, saha denetimleri ve diplomasinin yanı sıra teknolojik altyapıyı da etkin şekilde kullanıyor. Hizmete alınan özel yazılım sistemi aracılığıyla dünya genelindeki müzayede ve galeri internet sitelerinde satışa sunulan Türkiye kökenli kültür varlıkları anlık olarak izleniyor. Sistemin tespit ettiği şüpheli kayıtlar arşivlenerek uzman incelemesine aktarılıyor ve elde edilen veriler, uluslararası iade dosyalarının bilgi ve belgelerle güçlendirilmesinde kullanılıyor.
Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütünün 1970 tarihli Kültür Varlıklarının Kanunsuz İthal, İhraç ve Mülkiyet Transferinin Önlenmesi ve Yasaklanması İçin Alınacak Tedbirlerle İlgili Sözleşmesi doğrultusunda hareket eden Bakanlık; koruma, önleme, takip ve farkındalık çalışmalarını bütüncül bir yaklaşımla sürdürüyor. Boubon kökenli bronz eserlerin iadesi sürecinde olduğu gibi kazı kayıtları, tarihi belgeler ve arkeolojik analizler uluslararası yargı süreçlerinde temel kanıt olarak değerlendiriliyor. Güvenlik güçleri, gümrük teşkilatı ve adli makamlarla iş birliğini sürdüren Kültür ve Turizm Bakanlığı, bölgesel düzeyde de Birleşmiş Milletler Uyuşturucu ve Suç Ofisi ile ortak projeler yürütüyor. Bu çalışmalar kapsamında Güneydoğu Avrupa bölgesinde yasal altyapının, operasyonel kapasitenin ve ülkeler arası bilgi paylaşımının artırılması amaçlanıyor.