ANKARA (Diriliş Haber Ajansı) – Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK), 2025 yılına ilişkin Araştırma Geliştirme (Ar-Ge) Faaliyetleri Araştırması sonuçlarını kamuoyuyla paylaştı. Açıklanan verilere göre, Türkiye’nin gayrisafi yurt içi Ar-Ge harcaması, bir önceki yıla oranla 328 milyar 607 milyon liralık bir artış kaydederek toplamda 980 milyar 428 milyon liraya yükseldi. Ar-Ge harcamalarının gayrisafi yurt içi hasıla (GSYH) içindeki payı ise 2024 yılında yüzde 1,46 seviyesindeyken, 2025 yılında 63 trilyon 240 milyar 523 milyon liralık GSYH içerisinde yüzde 1,55 olarak gerçekleşti.
Ar-Ge Harcamalarında Şirketlerin Liderliği
Ar-Ge harcamalarında en büyük payı yüzde 65 ile mali ve mali olmayan şirketler alırken, yükseköğretimin payı yüzde 30,3, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşların payı ise yüzde 4,7 olarak kayıtlara geçti. Harcamaların yüzde 58,8’lik kısmını personel giderleri oluşturdu. 2025 yılında toplam Ar-Ge harcamalarının yüzde 52,5’i mali ve mali olmayan şirketler tarafından finanse edildi. Genel devletin finansman payı yüzde 31,1, yükseköğretimin payı yüzde 14,1, yurt dışı kaynakların payı yüzde 2,3 olurken, diğer yurt içi kaynakların katkısı yaklaşık yüzde 0,01 seviyesinde kaldı.
Tam zaman eşdeğeri (TZE) cinsinden 2025 yılında toplam 317 bin 982 kişi Ar-Ge personeli olarak görev yaptı. Bu personelin yüzde 67,9’u mali ve mali olmayan şirketlerde, yüzde 29’u yükseköğretimde, yüzde 3’ü ise genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda istihdam edildi. Kadın Ar-Ge personeli sayısı 108 bin 453 olarak hesaplanırken, kadın çalışanlar toplam Ar-Ge personelinin yüzde 34,1’ini oluşturdu. Kadın Ar-Ge personelinin sektörlere göre dağılımı; yükseköğretimde yüzde 48,1, genel devlet ve kar amacı olmayan kuruluşlarda yüzde 32,2, mali ve mali olmayan şirketlerde ise yüzde 28,2 olarak gerçekleşti.
Ar-Ge personelinin eğitim durumuna bakıldığında, yüzde 40,6’sının lisans mezunu olduğu görüldü. Doktora veya eşdeğeri eğitim düzeyine sahip personelin oranı yüzde 31, yüksek lisans mezunlarının oranı yüzde 19,4, meslek yüksekokulu mezunlarının oranı yüzde 4,9, lise ve altı eğitim düzeyindekilerin oranı ise yüzde 4,1 olarak belirlendi. TZE cinsinden Ar-Ge personelinin eğitim dağılımında ise lisans mezunları yüzde 49,6 ile ilk sırada yer aldı.
Bölgesel Dağılım ve İmalat Sanayinde Teknoloji Vurgusu
İstatistiki Bölge Birimleri Sınıflaması (İBBS) 2’nci Düzeye göre, 2025 yılında Ar-Ge harcamalarının en yüksek olduğu bölge yüzde 31,8’lik payla İstanbul oldu. İstanbul’u yüzde 30 ile Ankara, yüzde 9,5 ile Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova’yı kapsayan bölge izledi. Toplam Ar-Ge personelinin yüzde 32,2’si İstanbul’da, yüzde 19,8’i Ankara’da, yüzde 8,4’ü ise Kocaeli, Sakarya, Düzce, Bolu ve Yalova bölgesinde istihdam edildi.
Mali ve mali olmayan şirketlerin 2025 yılında gerçekleştirdiği 637 milyar 252 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 54,9’u Ar-Ge merkezlerinde yapıldı. Bu merkezlerdeki harcamaların yüzde 89,5’i, 250 ve üzeri çalışanı bulunan girişimler tarafından gerçekleştirildi. İmalat sanayinde faaliyet gösteren girişimlerin 2025 yılında yaptığı 322 milyar 656 milyon liralık Ar-Ge harcamasının yüzde 47,7’si yüksek teknoloji faaliyetlerinde bulunan işletmelere ait oldu. Orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerin payı yüzde 40,7, orta düşük teknoloji faaliyetindekilerin payı yüzde 7,2, düşük teknoloji faaliyetindekilerin payı ise yüzde 4,4 olarak belirlendi.
İmalat sanayindeki Ar-Ge faaliyetlerinde en fazla araştırmacı, 32 bin 399 kişiyle orta yüksek teknoloji alanında faaliyet gösteren girişimlerde çalıştı. Yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimlerde 23 bin 298 araştırmacı istihdam edildi. TZE cinsinden araştırmacı sayısında da 29 bin 697 kişiyle orta yüksek teknoloji faaliyetindeki girişimler ilk sırada yer aldı. Öte yandan, dolaylı Ar-Ge teşviklerinin mali ve mali olmayan şirketlerin toplam Ar-Ge harcamaları içindeki payı 2015 yılında yüzde 14,8 seviyesindeyken, 2025 yılında yüzde 26,5’e yükseldi. Bu şirketlerin Ar-Ge harcamaları da 2015 yılındaki 11,2 milyar liradan 2025 yılında 637,3 milyar liraya ulaştı.